Skip to content

به پایگاه اینترنتی هدی بلاگ خوش آمدید.


 


مجموعه تصاویر بسیار زیبا از حرم امام رضا علیه السلام فرستادن به ایمیل
تاریخ انتشار : 17 مهر 1390

مجموعه تصاویر بسیار زیبا از حرم امام رضا علیه السلام

صحنها،رواقها،ضرحهاي قديم وجديد،نقاره خانه زائرين درحال دعا و مناجات

alt
http://www.hodablog.net/sitefiles/image2/tasavireharameemamreza.htm
http://www.aqrazavi.org/UserFiles/Image/molti%20mdia/baner/EmamReza/Hadis-Fr.gif
تاریخچه بارگاه حرم امام رضا (ع)

شهر مشهد با شهادت امام رضا (ع) در خاک توس و دهکده سناباد پایه گذاری شد و از آن زمان یعنی از سال 203 هجری قمری این منطقه به مشهد توس و مشهد الرضا اشهرت یافت . در مدت دوازده قرن که از تاریخ خاکسپاری امام رضا (ع) می گذرد مشهد نیز مانند دیگر نواحی ایران عموما در معرض تاخت و تازهای بسیار بوده و از نظر ویژگی های مذهبی - فرهنگی فراز و فرودهای خاص خود را نیز داشته است .
این شهر گرچه بر اثر حملات و هجوم های مکرر ، گاه تا مرز ویرانی کامل نیز سقوط کرده اما به برکت بارگاه امام در کمترین زمان بازسازی و آباد شد ، تا جایی که اکنون از بزرگترین شهرهای مذهبی جهان به شمار می آید . ضریح از جمله مظاهر باشکوه معنوی و نمادهای ممتاز هنری و فنی آستان مقدس رضوی است . که تاکنون 5 ضریح ساخته و بر مضجع شریف نصب شده است . همچنین مشخص ترین نماد و نشانه مضجع شریف رضوی (ع) گنبد زراندود آن است که از دوردست های شهر قابل رویت بوده ، سلام و درود بیکران مجاوران و زائران حضرتش را نثار مدفن پاک آن امام همام می کند .بی اغراق می توان گفت نخستین تصویر و خاطره ای که همگان با شنیدن نام " مشهد " در ذهنشان می نشیند ، تصویر طلافام همین گنبد است که آرزوی زیارت آستان منورش را در یادها زنده می کند . نخستین گنبدی که بر فراز مزار قدسی حضرت ساخته شد ، به امر سلطان " سنجر سلجوقی " (552 - 511 ه- ق) و از سوی وزیر وی ، شرف الدین قمی و مساعدت گروهی دیگر از سرشناسان ، در آغاز قرن 6 هجری بنا شده و به نقل مورخان ، از کاشی بوده است . در عهد صفویان و در روزگار شاه طهماسب صفوی خشت های نفیس کاشی روی گنبد به خشت های طلا مبدل شد . پس از غارت خشت های طلای گنبد در شورش ازبک ها ، به دستور شاه عباس صفوی و در فاصله سال های 1016 - 1009 ه .ق . که وی پیاده از اصفهان به مشهد آمد ، تجدید بنا و طلا کاری مجدد گنبد صورت گرفت .

اکنون ، قبر مطهر امام رضا (ع) دو گنبد دارد : اول ، همان گنبد نخستین که قرن ها از ساخت آن می گذرد و از درون حرم ، سطح مقعر و مقرنس آن پیداست - و دوم گنبد فعلی که به دستور شاه عباس دوم بر روی گنبد اول قرار گرفت . ارتفاع گنبد خورشید مثال رضوی (ع) ، از کف حرم تا اوج محدب آن بیش از 31 متر است . در مجموعه قدیمی آستان قدس رضوی دو مناره وجود دارد که یکی از آنها نزدیک گنبد مطهر و دیگری مقابل آن و بالای ایوان عباسی ( صحن انقلاب ) واقع شده است . هر دو مناره روکش طلا دارند و جلوه ای شکوهمند به بارگاه حضرت بخشیده اند . احتمال می رود مناره نزدیک گنبد هم زمان با بنای خود گنبد ساخته شده و از آثار قرن 6هجری است ؛ چه ، در آن زمان معمول بوده که در کنار گنبد ، مناره ای هم ساخته شود . شاه طهماست صفوی در قرن 10 مناره مذکور را مرمت و طلا کاری کرد .

پس از وی نادرشاه افشار ، هنگامی که ایوان امیرعلی شیر نوایی را تذهیب می کرده ، مناره گنبد را نیز تجدید طلا نموده است . دومین مناره ، روی ایوان عباسی است و از دیگر آثار عهد نادری به شمار می رود . با اینکه فاصله دو مناره زیاد است ، اما کسانی که از سمت جنوب اماکن متبرکه ( خصوصا خیابان امام رضا ) به سوی حرم می آیند ، چنین می پندارند که گنبد مطهر میان دو مناره قرار گرفته است . معلوم نیست که بانی و معمار آن ، منظور خاصی از بنای این چنینی مناره داشته یا طبیعت کار این طور درآمده است . قدیمی ترین سنگی که بر مزار حضرت رضا (ع) دیده شده ، سنگ مرمری با ابعاد 40 در 30 و قطر 6 سانتی متر در اوایل قرن 6 بر مزار امام (ع) نصب شده است . این سنگ از نفایس بسیار ارزشمند موزه آستان قدس رضوی بوده که خط آن کوفی شکسته است و از نظر تاریخی اهمیت فوق العاده دارد . سه کتیبه در حاشیه سنگ و یک کتیبه در سطح محرابی شکل آن نقش بسته است . دومین سنگ مرقد امام (ع) ظاهرا سنگی از جنس مونسار ( مرمر سفید آهکی ) است که به جای آن بر مزار امام (ع) جای داشته ، آگاهی چندانی از چگونگی آن به دست نیامده است . سومین سنگ مزار حضرت ، سنگی مرمر بسیار ممتاز از معدن توران پشت یزد است . این سنگ به رنگ سبز چمنی با ابعاد 2/20 در 1/10 و قطر یک متر و وزن 3600 کیلوگرم ، که همزمان با تعویض و نصب ضریح پنجم در سال 1379 ه . ش .در حرم مطهر درون ضریح بر مزار مرقد امام (ع) نصب شده است . سنگ پیشین مضجع شریف امام (ع) از نظر قدمت و آسیب دیدگی همزمان با تعویض و نصب ضریح جدید با حضور مقام معظم رهبری حضرت آیت الله خامنه ای ( مدظله العالی ) تعویض شد و به جای آن ، سنگ جدید با محتوای الهام بخش هنری و آیات الهی ، بر مضجع نورانی امام (ع) نصب شد . بر سطح این سنگ جدید ، علاوه بر کلمات مقدس و الهام بخش ، تاریخ ولادت و شهادت امام هشتم (ع) نقش بسته است . در میانه صحن انقلاب ، سقاخانه ای قرار دارد که یک گنبد طلایی روی آن ساخته شده و به سقاخانه اسماعیل طلایی معروف است .

این سقاخانه دارای ساختمانی هشت ضلعی بوده و زائران آب آن را به عنوان آبی متبرک می آشامند . در میان مورخان ، مشهور آن است که این بنا به دستور نادر شاه افشار و توسط شخصی به نام اسماعیل طلایی ساخته شده و سنگ مرمر یک پارچه آن را هم نادرشاه از هرات آورده است . مسجد پر اجلال گوهرشاد ، از باشکوه ترین و زیبا ترین مساجد ایران اسلامی است ، که از سال 797 هجری قمری همچنان در کنار مضجع شریف امام ابوالحسن الرضا (ع) استوار ایستاده است . معماران و هنرمندان چیره دست و خلاق عصر بانوی آبادگر یعنی گوهرشاد ، تمام نبوغ و توان فنی و هنری خود را در ساخت این عبادتگاه باشکوه به کار گرفته و از خود اثری به یادگار گذاشته اند که هر بیننده را مفتون و مجذوب جلوه های بدیع خویش می سازد . ذکر این نکته بجاست که مساجد ایران اسلامی به داشتن ایوان های بلند ، با طاق های خوش ترکیب و خوش نقش و کاشیکاری های بسیار نفیس معروفند و این وجه امتیاز مساجد ایران با دیگر مساجد در جای جای جغرافیای جهان اسلام است . مسجد جامع گوهرشاد نمونه کامل و برجسته هنر ایرانی است . تمام خصوصیات و ویژگی های معماری سنتی در آن به کار رفته و به خصوص ایوان بزرگ مسجد یعنی ایوان مقصوره به گونه ای زینت یافته که اضافه بر ایجاد احساس آرامش و نشاط ، نماز گزار و نیایشگر را در جهانی مرموز و ماورآیی به پرواز درآورده ، غرق در جذبه های عرفانی می سازد . مسجد گوهرشاد مربع شکل و ابعاد آن 51/65 در 56/30 و افزون بر 9410 متر مربع مساحت دارد . مسجد دارای چهار ایوان و هشت شبستان کوچک و بزرگ است . دو شبستان بزرگ در دو طرف ایوان مقصوره و هر یک دارای چهل ستون که بر آنها طاق های ضربی به سبک تیموریان زده شده ، در دو طرف ایوان شرقی دو شبستان و در دو سمت ایوان شمالی نیز دو شبستان کوچک دیگر واقع است .

سال ‌های سختی و غربت
روضه منوره که پیکر مقدس حضرت رضا ( علیه السلام ) در آن مدفون است ، زیر گنبدی زرین و با شکوه قرار دارد و هسته مرکزی بناهای آستان قدس رضوی به شمار می‌ آید .
در سال ‌های آغازین به خاک سپاری پیکر پاک امام ، حرم مطهر به صورت بنایی ساده با مصالح ویژه آن دوران بنا شده بود ؛ چنان‌که بقعه مطهر ، تنها یک در ورودی ساده در پیش روی مبارک داشت و دارای تزیین‌ هایی مختصر به سبک آن زمان بود . صفه ‌های اضلاع حرم به جز صفه پیش ‌رو ، به‌سوی خارج از بنا بسته بود و بر فراز بقعه ، تنها قبه‌ ای وجود داشت .
در آن سال ‌های دور ، زمین ‌های اطراف حرم مطهر ، همه خالی از سکنه بود و نوغان که یکی از دو قصبه معروف و معتبر توس بود ، تنها آبادی مسکونی منطقه محسوب می ‌شد .
نظارت دقیق حکام جور بر حرکات و سکنات شیعیان ، منع آن ‌ها از توجه به مرقد امام ( علیه السلام ) و درک فیض و زیارت ، موجب شد که سال‌ ها سپری شود و بنایی درخور و شایسته مضجع شریف حضرتش احداث نشود .
سرانجام ، سال‌ های سخت و سنگین به کندی سپری شد . عنایات خدای تعالی نسبت به روضه رضوی موجب شد که در آن روز های اولیه و جو خاص آن زمان ، حرم مطهر از هر گونه آسیبی محفوظ بماند تا آن‌جا که به خاطر رأفت خاصه حضرت ، به‌صورت بروز کرامات پی در پی و معجزات ، گره از کار دردمندان و نیازآوران گشود . کثرت و تداوم کرامات امام ، موجب شد که توجه و اقبال مردم و حاکمان آن زمان به ‌ویژه بیشتر اهالی خراسان و مناطق دیگر زیاد شود و ارادتمندان به بقعه و بارگاه رضوی ، زیارت پرفیض مرقد منورش را بر خود واجب دانسته ، اقدام به ساخت و مرمت و تذهیب و تزیین و حفظ و نگهداری آن بنای مقدس کنند .
در طول قرن‌‌های مختلف ، رجال کشور های اسلامی ، حکام و امرای خراسان و‌ مردان با اخلاص و علاقه‌ مند به مقام شامخ ولایت و امامت ، با صرف مبالغی در تجدید و عظمت آن کوشیده‌ اند و ضمن تزیین آن با ایجاد بناها و به ‌جای گذاشتن آثار ، این مکان شریف را از جلوه‌ های کهن هنری دوران گذشته مملوّ کردند .

وضعیت فعلی حرم
واژه " حرم " در ذهن اکثر زائران ، ضریح مقدس را تداعی می ‌کند . اما در واقع به فضای مربع شکلی که بقعه مبارکه را در برگرفته و شامل گنبد ، سنگ مرقد و ضریح مقدس می ‌شود ، حرم می‌ گویند . حرم از طریق صفه هایی به داخل و خارج مرتبط می ‌شود .
شکل هندسی حرم مطهر ، تقریباً مربع است که مساحت آن بعد از عملیات توسعه به حدود 182 هزار متر مربع رسیده است .
پس از پیروزی انقلاب اسلامی ، در ادامه عملیات و اقدامات ساختمانی در اماکن ، قسمت‌ هایی دیگر از حرم مطهر ، از جمله پشت سر و پیش رو و پایین پای مبارک نیز توسعه یافت و با انجام عملیات توسعه ، نمای آن همانند ضلع بالاسر مبارک ، با کاشی معرق تزیین شد .
حرم از دو طرف ( جنوب و مشرق ) به وسیله در های طلا به رواق‌ ها راه دارد و از دو طرف دیگر ، ( شمال و مغرب ) از طریق دو صفه بزرگ ، به دیگر رواق ‌ها و مسجد بالاسر مرتبط است .

صفه ‌ها
صفه جنوبی
صفه جنوبی در ضلع پیش روی مبارک واقع است و در طلای پیش رو ، در معبر این صفه جای دارد . این صفه راه ارتباطی رواق دار الحفاظ و روضه منوره است .

صفه شمالی
این صفه در پشت سر مبارک واقع شده و راه ارتباطی میان حرم و دو رواق دار الفیض و توحیدخانه است .

صفه شرقی
صفه شرقی در ضلع پایین پای مبارک واقع شده و از این طریق ، رواق گنبد حاتم خانی به حرم مرتبط می ‌شود . بر بلندای قامت این صفه نیز دری زرین نصب شده است .

صفه غربی یا صفه بالاسر حضرت
این صفه در ضلع غربی حرم واقع شده و راهی است بین حرم و مسجد بالاسر .

بقعه و بازسازی آن بعد از پیروزی انقلاب اسلامی
افزایش جمعیت کشور پس از پیروزی انقلاب اسلامی که توأم با افزایش علاقه ‌های مذهبی در مردم بود ، موجب شد تعداد زائران مرقد منور ثامن الائمه ( علیه السلام ) نیز به‌طور چشمگیری افزایش پیدا کند ، به‌طوری که وسعت حرم جواب ‌گوی انبوه زوار مشتاق نباشد .
از طرف دیگر ، چون قسمت بالاسر مبارک ، بتنی بوده و پی سختی داشت و سه طرف دیگر با پی آجری و سست بود ، گنبد در مقابل نیرو های جانبی مانند نیرو های حادث از زلزله مقاومت نداشت . از این‌رو بازسازی اطراف حرم ضروری بود . عملیات توسعه پشت سر مبارک ، از اول آبان ماه 1358 شروع شد که طی آن به مساحت هجده متر مربع وسعت یافت و نمای آن مانند مسجد بالاسر مبارک ، کاشی ‌کاری شد .
بار دیگر در سال 1359 عملیات تجدید بنای اساسی و توسعه دو ضلع پیش ‌رو و پایین پای مبارک به مساحت 36 متر مربع شروع شد و حرم مطهر در 25 اسفند سال 1359 بازگشایی شد . در این بازسازی ، درِ پایین پا تعویض و اندازه آن به مقدار 70/1 متر افزایش یافت . عرض در چهار لتی فعلی 70/3 متر است . پیش روی مبارک دارای سه راه ورودی شد و وسعت چشمگیری پیدا کرد . در حال حاضر زائران به آسانی می‌توانند به زیارت بروند و یا هنگام توقف در دار الحفاظ ضریح مطهر را مشاهده کنند .

سنگ مرقد مطهر
تاکنون سه سنگ مرقد بر مزار حضرت رضا ( علیه السلام ) نصب شده که هر کدام ارزش تاریخی خود را دارند . قدیمی‌ ترین آن‌ ها ، سنگ مرمری با ابعاد40*30 و قطر 6 سانتی‌متر است که در اوایل قرن ششم بر مزار امام ( علیه السلام ) نصب شد . این سنگ از نفایس بسیار ارزشمند موزه آستان قدس رضوی است که از نظر تاریخی و نوع خط آن که کوفی شکسته است ، اهمیت فوق العاده‌ ای دارد . سه کتیبه در حاشیه سنگ و یک کتیبه در سطح محرابی شکل آن نقش بسته است .
دومین سنگ مرقد امام ( علیه السلام ) ، به‌ظاهر سنگی از جنس مونسار ( مرمر سفید آهکی ) است که به‌جای سنگ قبلی بر مزار امام ( علیه السلام ) جای داشته و آگاهی چندانی از چگونگی آن به دست نیامده است .
سومین سنگ مزار حضرت ، سنگی مرمر بسیار ممتاز از معدن توران پشت یزد است . این سنگ به رنگ سبز چمنی با ابعاد 20/2*10/1 و قطر یک متر و وزن 3600 کیلوگرم است که هم‌ زمان با تعویض و نصب ضریح پنجم در سال 1379 هـ .ق در حرم مطهر ، درون ضریح بر مرقد امام ( علیه السلام ) نصب شد .
سنگ پیشین مضجع شریف امام ( علیه السلام ) به لحاظ قدمت و آسیب دیدگی ، همزمان با تعویض و نصب ضریح جدید با حضور مقام معظم رهبری ، حضرت آیت الله خامنه‌ ای ( مدّ ظله العالی ) تعویض و به‌جای آن سنگ جدید با محتوای الهام بخش هنری و آیات الهی بر مضجع نورانی امام ( علیه السلام ) نصب شد .
بر سطح این سنگ جدید ، علاوه بر کلمات مقدس و الهام بخش ، تاریخ ولادت و شهادت امام هشتم ( علیه السلام ) نقش بسته است .

متن کتیبه سطح سنگ جدید مرقد امام رضا ( علیه السلام )
متن زیر بر سطح سنگ جدید مرقد امام رضا ( علیه السلام ) حک شده است :
" هذا هو المرقد الشریف للامام التقی النقی الصدیق الشهید ، وارث الانبیاء والمرسلین ، ثامن الائمه المعصومین من اهل بیت رسول رب العالمین ، حجه الله علی الخلق اجمعین ، سیدنا و مولانا ابی الحسن الرضا علی بن موسی بن جعفر بن محمد بن علی بن الحسین بن علی بن ابی طالب صلوات الله و سلامه علیهم اجمعین .
ولد بالمدینه فی الحادی عشر من ذی القعده عام 148 و استشهد بطوس فی آخر صفر سنه 203 من الهجره النبویه و قد جدّد هذا المضجع المطهر عام 1418 هـ .ق "

ترجمه متن کتیبه :
" این مرقد شریف امام پرهیزگار ، پاک ، راستگو ، شهید و وارث پیامبران و فرستادگان پروردگار ، هشتمین فرد از امامان معصوم اهل بیت پیامبر خدای جهانیان ، حجت خدا بر تمام موجودات عالم ، آقا و مولای ما ابوالحسن رضا ، علی بن موسی بن جعفر بن محمد بن علی بن الحسین بن علی بن ابی طالب ( علیه السلام ) ، که سلام و درود خداوند بر تمام آنان باد .
در روز 11 ذی العقده سال 148 هـ .ق در مدینه متولد و در آخر ماه صفر سال 203 از هجرت پیامبر ، در شهر توس شهید شد و این مرقد مطهر در سال 1418 هـ .ق بازسازی شد . "

و نیز دو بیت زیر از اشعاری که حضرت به قصیده دعبل ملحق فرموده‌ اند ، بر آن حک شده :

و قبر بطوس یا لها من مصیبه * الحت علی الاحشاء بالزّفرات الی الحشر حتی یبعث الله قائماً * یفرّجُ عنا الغمّ و الکربات
( قبری در طوس است ، چه عجب مصیبتی است ، مصیبت آن با ناله ‌های دردناک ، آتش حسرت را تا روز قیامت در درون می ‌افروزد تا اینکه خداوند قائمی را برانگیزد و اندوه و سختی‌ ها را از ما برطرف سازد . )

علاوه بر این ، آیاتی از کلام الله مجید نیز زینت ‌بخش سنگ شده است :
بالای سر مبارک : یا ایتها النفس المطمئنه ارجعی الی ربک راضیه مرضیه فادخلی فی عبادی و ادخلی جنتی
پیش روی مبارک : انما یرید الله لیذهب عنکم الرجس اهل بیت و یطهرکم تطهیراً
پشت سر مبارک : سلام علی آل یاسین انا کذالک نجزی المحسنین انه من عبادنا المؤمنین
پایین پای مبارک : یا ایها الذین آمنوا اطیعوا الله و اطیعوا الرسول و اولی الامر منکم

زیر خط ‌های کتیبه نوشته شده است :
سلام علی آل طه و یس * سلام علی آل خیر النبیین
سلام علی روضه حل فیها * امام یباهی به الملک و الدین

صندوق مزار مقدس امام ( علیه السلام )
به روایت تاریخ ، بر مرقد امام رضا ( علیه السلام ) علاوه بر سنگ قبر ، صندوقی نیز تعبیه شده بود . سابقه اولین صندوق به اوایل قرن ششم باز می ‌گردد . عماد الدین ابو جعفر محمد بن علی طوسی ، معروف به ابن حمزه ، از علمای قرن ششم ، که شخصاً شاهد قضیه بوده ، می ‌گوید : " انوشیروان زردشتی از اهالی اصفهان در پی مشاهده کرامتی از امام ، مسلمان شد و در سال 500 هـ .ق صندوقی چوبی با روکش نقره بر مرقد امام ( علیه السلام ) نصب کرد . "
صندوق دوم ، صندوق چوبی با روکش و میخ ‌های طلا ، معروف به صندوق عباسی بود که در سال 1022 هـ .ق بر روی مرقد امام نصب شده بود . این صندوق دارای تزیینات هنری و گران ‌بهایی بود که پس از گذشت زمان به علت متلاشی شدن ارکان و پایه ‌های آن ، در سال 1311 هـ .ق از روی مضجع شریف برداشته شد .
صندوق سوم ، صندوق سنگی از سنگ مرمر معدن شاندیز به رنگ سبز لیمویی و در چند قطعه بود که در سال 1311 هـ .ق مرحوم حاج حسین حجار باشی زنجانی آن را تهیه کرد و بر روی مرقد منور امام ( علیه السلام ) نصب کرد . این صندوق سنگی که عنوان سنگ قبر را داشت ، تا سال 1379 هـ .ق درون ضریح چهارم جای داشت و در این سال هنگام تعویض ضریح برداشته شد و سنگ قبر جدید به ‌جای آن در زیر ضریح پنجم جای گرفت .

ضریح مقدس
ضریح ، شبکه‌ ای محیط بر صندوق است . بنا بر شواهد تاریخی ، نصب ضریح بر مرقد مطهر امام رضا ( علیه السلام ) از دوره صفویه آغاز شده و سابقه ضریح تا پیش از این دوره معلوم نیست . از آن زمان تاکنون پنج ضریح بر مرقد مطهر امام رضا ( علیه السلام ) جای گرفته که هم سنگ مرقد و هم صندوق را دربرداشته است .

ضریح اول ؛ ضریح چوبی صفوی
اولین ضریح ، ضریحی چوبی طلا و نقره کوب ، مربوط به اواسط قرن دهم بوده که در دوره صفویه به سال 957 هـ .ق ساخته و بر روی صندوق مرقد نصب شده است . در کتیبه دور این ضریح سوره " هل اتی " به خط ثلث نوشته شده و کتیبه سر در ضریح که بر لوحه‌ ای از طلا نوشته شده بود ، سابقه تاریخی و نصب ضریح را چنین نشان می‌ دهد : " در عهد سلطنت بنده شاه ولایت ، طهماسب بن اسماعیل صفوی این محجر مبارک در این مکان مقدس نصب گردید . سنه 957 . "

ضریح دوم ؛ ضریح نگین نشان نادری
ضریح فولادی مرصع ، معروف به نگین نشان است که در سال 1160 هـ .ق به آستان قدس رضوی تقدیم و نصب شده است . واقف ضریح ، شاهرخ میرزا ، فرزند رضا قلی میرزا ، نوه نادرشاه افشار بوده است .
ضریح نگین نشان که اکنون در سرداب مقدس جای دارد ، از فولاد ساخته شده و بالغ بر دو هزار قبه مزین به یاقوت و زمرد بدنه آن را زینت داده‌ اند . ضریح دوم بیش از 260 سال است که بر مرقد امام ( علیه السلام ) نصب شده است . این ضریح ابتدا روی مضجع شریف و زیر ضریح سوم و پس از آن زیر ضریح چهارم جای داشت . هنگام نصب ضریح پنجم در سال 1379 هـ .ش به داخل سرداب انتقال یافت و روی مرقد منور امام ( علیه السلام ) نصب شد . به این ترتیب به نیت واقف جامه عمل پوشیده شد . در کتیبه‌ ای که بالای در ورودی ضریح نصب شده ، به خط نستعلیق نوشته شده است :
" نیاز رحمت ایزد مستعان و تراب اقدام زوار این آستان ملک پاسبان ، سبط سلطان نادرشاه شاهرخ شاه الحسینی الموسوی الصفوی بهادر خان به وقف و نصب این ضریح و قبه‌‌های مرصع چهار گوشه ضریح مقدس مبارک موفق گردید . سنه 1160 قمری "

ضریح سوم ؛ ضریح فولادی قاجاری
ضریح فولادی ساده‌ ای است به ابعاد 4*3 متر و ارتفاع حدود 2متر . این ضریح مربوط به عهد قاجاریه است و در عصر سلطنت فتحعلی شاه قاجار در سال 1238 هـ .ق روی ضریح نگین نشان در حرم مطهر جای گرفت . این ضریح نیز مزین به طوق و گوی طلای جواهر نشان است و در طرف پایین پای مبارک ، در مرصع تقدیمی فتحعلی شاه قاجار نصب شده بود . این در ممتاز و ارزشمند ، اکنون بالای صفه غربی حرم مطهر در قابی مخصوص جای دارد .
ضریح سوم پس از مدتی به علت پوسیدگی پایه‌ها و تزلزلی که در ارکان آن به عمل آمده بود ، در سال 1338 هـ .ش برچیده شد و به موزه انتقال یافت و به‌جای آن ضریح چهارم روی ضریح نگین نشان ( ضریح دوم ) نصب شد .

ضریح چهارم ، ضریح شیر و شکر
چهارمین ضریح به نام ضریح طلا و نقره ، معروف به " شیر و شکر " است که در سال 1338 هـ . .ش . پس از برداشتن ضریح سوم و انتقال آن به موزه ، روی ضریح نگین نشان نصب شد . این ضریح به اهتمام و نظارت مرحوم سید ابوالحسن حافظیان ، توسط استاد هنرمند ، مرحوم حاج محمد تقی ذوفن و تعدادی هنرمند و استادکار و قلمزن اصفهانی ، طراحی و ساخته شد .
ضریح چهارم حدود 4 متر طول و 60/3 عرض و 90/3 متر ارتفاع دارد . چهارده دهانه به نام چهارده معصوم ( علیهم السلام ) بر روی آن وجود دارد و وزن آن 7 تن است . بر لبه ضریح سوره یس به خط ثلث بر صفحه‌ ای از طلا به خطاطی آقای فضائلی اصفهانی نوشته شده و در کتیبه دوم ، دور تا دور ضریح سوره هل اتی نیز به خط ثلث مکتوب است . بر لبه ضریح تعداد 44 برگ از نقره ملمع به طلا ، میان 44 گلدان ملمع به طرز بسیار زیبایی نصب شده است . همچنین تعداد 44 اسم از اسمای حسنای الهی به خط ثلث و به قلم حاج شیخ احمد زنجانی بر صفحه‌ ای با زمینه میناکاری لاجوردی و گل‌‌های رنگارنگ ، به‌صورت خط برجسته طلاکاری شده ، ضریح مطهر را زینت بخشیده‌ اند .
سقف ضریح را صفحاتی آراسته به طلا و نقره پوشانده‌ اند . درون سقف ضریح بر کتیبه‌ ای ، آیه‌ ای به خط ثلث و رنگ سفید بر زمینه‌ ای لاجوردی نوشته شده و در همان کتیبه ، این آیه به خط طلایی کوفی نوشته شده و به عبارت " لله الاسماء الحسنی فادعوه بها " مکتوب است .

ضریح پنجم ؛ ضریح آفتاب
پس از گذشت 42 سال از عمر ضریح ، به علت فرسوده شدن و ساییدگی شبکه ‌های اطراف و روکش ‌های نقره و طلایی ضریح و سست شدن ارکان آن ، ساخت و نصب پنجمین ضریح ضروری بود . از این‌رو ، آستان قدس رضوی اقدام به طراحی و ساخت و نصب ضریح جدید کرد . این امر یکی از اقدام ‌های بسیار چشمگیر دوران استقرار نظام مقدس جمهوری اسلامی است که در کنار دیگر فعالیت‌ های وسیع و گسترده توسعه و بازسازی اطراف حرم مطهر انجام گرفت .
در سال 1372 هـ .ش به دستور تولیت آستان قدس رضوی ، مطالعات و بررسی ‌های مقدماتی ساخت ضریح جدید آغاز شد . به دنبال آن طرح‌ های متعددی از سوی هنرمندان نامی کشور ارایه شد که در نهایت ، توفیق طراحی ضریح ، نصیب استاد فرشچیان ، طراح و هنرمند برجسته شد .
با برگزیده شدن طرح و همکاری دیگر هنرمندان و طراحان نامی کشور ، کار ساخت ضریح ، تحت نظارت هیئت اجرایی سازمان عمران و توسعه حریم حرم حضرت رضا ( علیه السلام ) آغاز شد .
ضریح پنجم با کیفیتی مرکب از ساختاری تشکیل یافته از آهن ، فولاد ، چوب گردو برای نصب روکش‌ ها و پوشش طلا و نقره ساخته شد . کار های قلمزنی و هنری متناسب با مبانی و ابعاد هنری موجود در طرح اجرا شد و به گونه‌ نگارستانی بدیع با نماد ها و سمبول‌ های معماری هنری ، هماهنگ با بناهای کهن آستان قدس رضوی درآمد . ضریح پس از هفت سال کار مداوم با کیفیتی بسیار عالی و در نهایت استحکام به وزن 12 تن و ابعاد 78/4*73/3 و ارتفاع 96/3 متر ساخته و آماده نصب شد .

دور خارجی ضریح با سوره مبارکه " یس " و " هل اتی " به خط ثلث با طلا و نقره تزیین شده است . در چهار سوی این ضریح ، چهارده دهانه به نشانه چهارده معصوم ( علیهم السلام ) و طراحی گل ‌های پنج و هشت پر ، نمادی از خمسه طیبه و هشتمین حجت خدا وجود دارد . طرح گل‌‌های آفتابگردان ضریح ، نمودی است از لقب شمس الشموس . سقف و دیوارهای درون ضریح با خطوط اسماء الله و هنر خاتم کاری بسیار بدیع و زیبا به طراحی‌ های استاد فرشچیان ، توسط استاد هنرمند " کشتی آرای شیرازی " و همکاران‌شان تزیین شده است .
سرانجام ، عملیات برچیده شدن ضریح چهارم و نصب ضریح جدید از روز 21/10/1379 پس از انجام مراسم غبارروبی آغاز شد و بعد از پنجاه روز کار شبانه روزی به پایان رسانید . سرانجام روز سه شنبه 16/12/16 هـ .ش . مصادف با عید سعید قربان با حضور مقام معظم رهبری ، حضرت آیه الله خامنه‌ ای و آیت الله واعظ طبسی ، تولیت عظمی آستان قدس رضوی ، روضه منوره رضوی با ضریح پنجم بازگشایی شد .

گنبد
گنبد نمادی ویژه در شهر ها و سرزمین ‌های کهن و مذهبی و نشانگر علاقه و ارادت مردم به پیشوایان دینی و اولیای خداست . گنبد زراندود امام رضا ( علیه السلام ) ، یکی از زیبا ترین جلوه‌ های مذهبی است که با درخشندگی خشت‌ های طلایی خود ، همواره مورد احترام بینندگان بوده و هست . زائر دلباخته‌ ای که به قصد زیارت ، راه‌ های طولانی را پشت سر گذاشته و قدم به شهر مقدس مشهد می ‌گذارد ، در آغاز ورود با دیدن گنبدی طلایی ، لبریز از شور و شوق زیارت مرقد منور حضرت رضا ( علیه السلام ) می ‌شود .
گنبد منور امام ( علیه السلام ) از نظر ساختمان و ارتفاع ، در نهایت هنرمندی و زیبایی ساخته شده و دو پوشش دارد . پوشش اول ، سقف حرم است که مقعر و مقرنس است و به آن قبه گفته می‌ شود . پوشش دوم بر فراز آن و همان گنبد طلا ست . بین دو پوشش ، فضایی خالی به بلندای بیش از 13 متر وجود دارد . سنگینی گنبد بر دیوار های تالار ( حرم مطهر ) است که ضخامت آن به حدود 90/2 متر می رسد .
ارتفاع قبه از کف حرم ، 80/18 متر و تا انتهای گنبد یا بلندترین نقطه اوج محدب ( رأس گنبد ) ، حدود 20/31 متر است . دور گنبد از سطح خارج آن ، 10/42 متر و ارتفاع آن از اول طلاکاری تا تیزه گنبد ، 40/16 متر و ارتفاع سر طوق گنبد ، 50/3 متر است . از اول طلاکاری تا زیر بازوبندی گنبد و به عبارت دیگر ، بلندی ساقه تا ابتدای آجرهای زراندود ، 79/4 متر است .
گنبد منور ابتدا مانند سایر بنا ها ، از آجر های زرد رنگ ایرانی ساخته شده و پس از آن با کاشی تزیین یافت . تا سال 932 هـ .ق ( روزگار صفویه ) با کاشی‌ های نفیس آراسته بود ، تا اینکه در این سال ، طهماسب صفوی برای نخستین بار گنبد را با خشت‌ های طلا زینت داد . او نخست کاشی ‌های گنبد را برچید و پس از آن ، روی گنبد را با ورق‌ های مسی که رویه‌ ای از طلا داشت ، زراندود کرد .

پیشینه تاریخی و بانی گنبد
به یک روایت ، مأمون پس از مرگ هارون و دفن او در بقعه هارونی ، بر فراز بقعه قبه‌ ای بنا کرد و به روایت دیگر ، این بنا که یکی از تالار های باغ منسوب به حمید بن قحطبه بود ، خود قبه‌ ای داشته است . به عقیده برخی مورخان ، این قبه در حوادث خراسان مانند حمله سبکتکین در اواخر قرن چهارم ، با آسیب حرم مطهر تخریب شد و پس از آن سلطان محمود غزنوی در سال 400 هـ .ق حرم را بازسازی کرد و قبه‌ ای بر فراز بقعه ساخت . از آن زمان تا عصر سلجوقیان ، حرم مطهر با همان قبه باقی مانده بود تا اینکه در اوایل قرن ششم در عهد سلطان سنجر سلجوقی ، شرف الدین ابو طاهر قمی ، وزیر سلطان سنجر سلجوقی ، ضمن تعمیر روضه منوره ، اقدام به احداث گنبد بر فراز قبه کرد و آن همین گنبدی است که اکنون نهصد سال از احداث آن می‌گذرد . در زیر کتیبه دور گنبد آمده است : " عمل کمال الدین محمود یزدی " و در جای دیگر نوشته شده : " کتبه علیرضا العباسی "

تخریب گنبد در طول دوران‌ ها
پس از طلا کاری گنبد ، چند رویداد از جمله فتنه ازبک ‌ها در سال 997 هـ .ق و عبد المؤمن خان ازبک که ضمن تاراج نفایس آستان قدس رضوی ، طلای گنبد و گلدسته را به غارت برد ، باعث از بین رفتن طلا کاری گنبد شد . پس از این خیانت ، در سال 1010 هـ .ق زمانی که شاه عباس صفوی پیاده از اصفهان به مشهد مقدس آمد ، دستور طلا کاری دوباره گنبد را صادر کرد . این کار در سال 1016 هـ .ق پایان یافت و علیرضا عباسی ، خوشنویس بنام روزگار صفوی نیز مأمور نوشتن کتیبه کمربندی دور گنبد به خط ثلث برجسته شد .
رویداد دیگری نیز باعث تخریب گنبد شد و آن زلزله شدید سال 1048 هـ .ق بود که در مشهد به وقوع پیوست . در این زلزله ، شکستی در سطح خارجی گنبد به وجود آمد و تعدادی از خشت ‌های زراندود آن ریخت . شاه سلیمان صفوی کسی بود که افتخار ترمیم گنبد و تجدید طلاکاری آن پس از این حادثه ، به نام او در تاریخ ثبت شد . رویداد ننگین دیگر در تاریخ گنبد ، به توپ بستن آن به دست روسی‌ های تزاری است . آن‌‌ها در سال 1330 هـ .ق نقاطی از بدنه گنبد را به حجم یک کله قند شکاف دادند که اکنون هم از درون گنبد ، جای اصابت تیرها قابل رؤیت است .
همه این عوامل به اضافه ساییدگی روکش طلای گنبد بر اثر گذشت زمان ، باعث شد که بعد از پیروزی انقلاب اسلامی برای تعمیر و تزیین مجدد گنبد فکر اساسی شود .
برای این منظور ، خشت ‌های قدیمی را از سطح گنبد برداشتند و لایه‌ ای از بتون بر سطح آن ریختند . پس از آن با خشت ‌های مسی روکش طلا ، سطح گنبد تزیین شد . این خشت ‌های زرین حدود هفتصد متر مربع از سطح گنبد را پوشش داده‌ اند .

رواق‌ ها
اماکن سرپوشیده اطراف حرم مطهر ، رواق نام دارد . رواق ‌ها بناهایی با ارتفاع‌ های مختلف هستند که به‌تدریج در اطراف روضه مبارکه ساخته شده و به مرور تغییراتی در آن‌ ها به وجود آمده است .
در حال حاضر ، مضجع شریف رضوی را 26 رواق از اطراف و جوانب در برگرفته و یک رواق نیز در شمال شرقی حرم مطهر در حال احداث است .
هر یک از این بنا ها دارای موقعیت مکانی ، ابعاد ، سابقه تاریخی ، تزیینات ، کتیبه‌ های نفیس و احیاناً توسعه و نوسازی است که بر اساس تقدم و تأخر زمانی ، در ادامه به آن‌ ها اشاره می ‌شود .

رواق دار الحفاظ رواق دار السیاده
رواق گنبد حاتم خانی رواق گنبد الله وردیخان
رواق توحید خانه رواق دار الفیض
رواق دار الشکر رواق دار الشرف
رواق دار الضیافه رواق دار السعاده
رواق دار السلام رواق دار السرور
رواق دار العزه رواق دار الذکر
رواق دار الزهد رواق شیخ بهاء الدین
رواق دار العباده رواق دار الاخلاص
رواق دار الولایه رواق دار الاجابه
رواق دار الهدایه رواق دار الرحمه
رواق دار الحکمه رواق دار الحجه
رواق امام خمینی (قدس سره) رواق دار الکرامه

صحن ‌ها
فضا های باز اطراف مرقد منور امام ( علیه السلام ) ، صحن نام دارند . صحن‌ ‌ها همان فضا های بزرگ و وسیعی هستند که موقع ورود به آن ‌ها ، دست به سینه می‌ گیریم و رو به حضرت سلام می‌ دهیم . این مکان‌ ‌ها محل تجمع زائرانی هستند که در هر گوشه و کنار ایوان ‌های بزرگشان با خود خلوت می‌ کنند و به راز و نیاز با امام شان می‌ پردازند .
صحن‌ ها در شب‌ ها و روزهای خاص ، محل انجام مراسم مذهبی هستند . در روز‌ ‌های سوگواری هم مردم به صورت دسته‌ های عزاداری به صحن ‌ها می‌آیند و عزاداری می‌ کنند . علاوه بر این ، صحن‌ ‌ها در بیشتر فصل ‌های سال ، محل اقامه نماز های جماعت است .
در مجموع 9 صحن در اطراف رواق‌ ها وجود دارند که عبارتند از : صحن انقلاب اسلامی ، صحن آزادی ، صحن جمهوری اسلامی ، صحن قدس ، صحن جامع رضوی ، صحن کوثر ، صحن غدیر ، صحن هدایت و صحن رضوان .
صحن انقلاب اسلامی
صحن آزادی
صحن جمهوری اسلامی
صحن قدس
صحن جامع رضوی
صحن غدیر
صحن هدایت
صحن کوثر

محراب‌ ها
محراب از ریشه حرب به معنای محل مبارزه با شیطان است . در واقع محراب یک فرورفتگی در نما است که به صورت‌ های مختلف از قبیل کادرسازی و متمایز کردن آن به وسیله رنگ و مصالح ، از بخش‌ های دیگر ساختمان جدا می‌ شود .
محراب در طول دوره ‌های مختلف به شیوه ‌های گوناگون تزیین شده است . محراب‌ های گچبری شده با نقوش برجسته ، استفاده از سفال ‌های لعابدار ، استفاده از کاشی ، آجرکاری و یا زمینه ساروای از سنگ مرمر از شیوه‌ های مختلف تزیین محراب به‌ شمار می‌ روند .
استفاده از تزیینات خاص و شیوه ‌های مختلف معماری اسلامی در زیباسازی محراب‌ ها ، نشانگر اهتمام به مباحث معنوی و عرفانی است . چرا که محراب به عنوان عنصر داخلی مسجد و با بهره‌ گیری از رنگ ‌های خاص ، وحدت و یگانگی خداوند را به تصویر می ‌کشد . دو محراب قدیمی در طرفین در پیش روی حضرت رضا ( علیه السلام ) در حرم مطهر رضوی ، از باشکوه‌ ترین محراب‌ ‌های ساخته شده در معماری اسلامی هستند که روح هر زائر دل ‌شکسته‌ ای را صیقل داده و به ملکوت آسمان‌ ها می ‌برد . توضیح کوتاهی در مورد این دو محراب در ادامه آمده است .

دوازده محراب خدا
نمای این دو محراب بسیار نفیس و ممتاز ، از کاشی مینابی چینی مانند ، ضلع جنوبی ( طرفین در پیش رو ) را زینت بخشیده است . این محراب ‌های روح ‌نواز ، یک پارچه از کاشی مینابی چینی مانند متعلق به اوایل قرن هفتم پوشیده شده‌ اند . کاشی نفیس این محراب‌ ها ، قدمتی هشتصد ساله دارند و طرح کلی آن ‌ها به ‌گونه‌ ای است که بیننده در آغاز تعدادی طاق نمای هلالی و تو در تو را می‌ بیند . این طاق نماها صورت در هم پیچیده‌ ای به آن‌‌ها بخشیده و در خانه‌ هایی محیط بر یکدیگر که کتیبه‌ هایی برجسته و به رنگ کبود روشن دارند ، خودنمایی می‌ کند .
ستون‌ ها و هلال‌ های محراب‌ ها با رنگ فیروزه‌ ای ، تمام کتیبه‌ ها را در خود گرفته است . مجموعه این طاق نماها که به دوازده محراب شهرت دارد ، از درخشندگی و شفافیت ویژه‌ ای برخوردار است .
تلفیق اشکال و نقوش این محراب‌‌های نفیس چنان است که در نگاه بیننده ، یک محراب با دو ستون در دو طرف آن مجسم می ‌شود .
بر سطح محراب ‌ها ، چند کتیبه با خطوط کوفی و ثلث برجسته ، به رنگ لاجوردی و زمینه سفید ، آیات و احادیثی متناسب با نماز و محراب نقش بسته است . طراح و سازنده این محراب ‌ها ، محمد بن ابی طاهر کاشانی است که با همکاری سید شمس الدین حسینی ، معروف به ابوزید نقاش ، به سال 612 هـ .ق این آثار گران ‌بها را آفریده‌ اند .
در بخش پایین محراب ، نام ابوزید نقاش و تاریخ اثنی عشر و ست مائه (612 هـ .ق) نقش بسته است . ابعاد محراب غربی در ضلع پیش رو 70/2*15/2 و محراب سمت دیگر 40/2*75/1 متر است . در یکی از کتیبه‌ های محرابِ سمت غربی درِ پیش روی مبارک ، به خط کوفی برجسته آیه زیر نوشته شده است :
" بسم الله الرحمن الرحیم انما ولیکم الله و رسوله والذین آمنوا الذین یقیمون الصلوه و یؤتون الزکوه و هم راکعون "
بر سطح محراب ، ابتدا به خط کوفی برجسته آیه شریفه زیر نوشته شده :
" ان الحسنات یذهبن السیئات .... لا یضیع اجر المحسنین " و در پایان کتیبه ‌ها بر سطح محراب می‌ خوانیم : فی ربیع الاول سنه اثنی عشر و ستمائه . 612 (هـ .ق ) " .

مناره‌ ها
مناره یا منار در لغت یعنی جای نور و روشنایی و در اصطلاح ، بنایی است بلند که از قدیم بر فراز ایوان اصلی مسجد ها ، زیارتگاه‌ ها و مدارس دینی می ‌ساختند و از آن برای پرتو افکنی و اذان‌گویی استفاده می ‌کردند .
علاوه بر این ، مناره یا گلدسته ، نمادی از مهم ‌ترین عناصر معماری است که جایگاه ویژه‌ ای در فرهنگ معماری اسلامی و آداب و سنن اجتماعی ایران دارد . بنابراین ، پیش از آنکه مناره در کنار مسجد ها برای اذان‌ گویی ایجاد شود ،‌ به عنوان برج‌ های راهنمایی بوده که مسافران را هدایت می‌ کرده و در مواردی میلِ نشان راهنما به حساب می ‌آمده است .
اکنون با احتساب دو مناره رفیع مسجد گوهرشاد ، دوازده مناره در بناهای حوزه حرم حضرت امام رضا ( علیه السلام ) وجود دارد .
در مجموعه قدیمی آستان قدس رضوی ، دو مناره با اختلاف قدمت وجود دارد ؛ یکی در جنوب صحن انقلاب ، نزدیک گنبد طلا و دیگری مقابل و به قرینه آن ، در شمال صحن و بالای ایوان عباسی .
این دو مناره هر دو با روکش طلا تزیین شده‌ اند و مناره نزدیک گنبد که به صورت منفرد ساخته شده ، از سابقه تاریخی و قدمت بیشتری برخوردار است .

احداث مناره به صورت منفرد تا قرن ششم ادامه داشته و از آن به بعد ساختن مناره به صورت زوج معمول شد . بنابراین ، تاریخ بنای مناره کنار گنبد به اوایل قرن ششم باز می‌ گردد که به‌جای احداث دو مناره کنار گنبد ، یک مناره ساخته شد . طهماسب صفوی در قرن دهم مناره مذکور را مرمت و به طلا آراسته کرد .
بعد از آن ، نادر شاه افشار همزمان با طلا کاری ایوان امیر علیشیر ، مناره کنار گنبد را نیز دوباره طلا کاری کرد .

بلندی مناره کنار گنبد ، از سطح صحن انقلاب تا انتها ، 5/40 متر و محیط آن حدود 13 متر است . ابتدای قسمت پایین گلدسته از سطح بام ایوان آجرچینی شده و بالای آن با کاشی تزیین یافته است . از بالای کاشی تا انتهای گلدسته با خشت‌ های مطلا از نوع خشت ‌های مطلای گنبد پوشیده شده است . زیر مناره ، کتیبه‌ ای به خط ثلث برجسته ، حاوی صلوات بر پیامبر اکرم ( صلی الله علیه و آله ) و امامان معصوم ( علیهم السلام ) وجود دارد که در آخر آن نوشته شده : " کتبه بهاء الدین محمد الخادم 1142 هجری " . بعد از آن آیه شریفه " ان الله یمسک السموات و الارض ان تزولا " دیده می ‌شود . آیه شریفه " انا فتحنا لک فتحاً مبیناً " نیزبه خط بنایی درشت ، زیرکاشی‌ کاری ساقه مناره نوشته شده است . گلدسته کنار گنبد که در 252 سال قبل طلا کاری شده بود ، به دلیل ضخامت کم ( حدود 4 هزارم میلیمتر ) و تأثیر عوامل طبیعی ، فرسوده و بدنما شده بود . از این ‌رو پس از انقلاب اسلامی با خشت‌ های مطلای جدید بازسازی شد . به همین منظور ، مانند بازسازی گنبد ، خشت‌ های مطلای قدیمی و فرسوده برچیده و زیر آن بتون ریزی شد ، پس از آن سطح گلدسته مجدداً با ورق ‌های مسی که به روش الکترولیت ، حدود 16 هزارم میلیمتر روکش طلا شده بود ، پوشیده شد . اکنون حدود 145 متر مربع خشت زرین بر سطح گلدسته وجود دارد .

دومین مناره ، روی ایوان عباسی در شمال صحن انقلاب است که از آثار عهد نادری به شمار می‌ رود . در تاریخ آمده است : نادر شاه دستور داد گلدسته دیگری در مقابل گلدسته شاهرخی بسازند و گلدسته‌ ها و ایوان امیر علیشیر نوایی در صحن انقلاب را طلا کنند . استاد علی نقی مشهدی در مدت یک سال ، گلدسته جدید را ساخت و طلا کاری کرد .
این مناره نیز از نظر کاشی ‌کاری و آجرچینی ساقه و طلا کاری بالای آن ، به قرینه و همچون مناره کنار گنبد است . در کتیبه این گلدسته نیز صلوات بر معصومان ( علیهم السلام ) بر خشت ‌های زراندود به خط ثلث نوشته شده و در آخر آن عبارت " فی ذیقعده الحرام سنه 1145" و زیر آن به خط نستعلیق عبارت " عالی جناب سلاله السادات العظام امیر سید احمد الحسینی سرکشیک و کلب عتبه علیه روضه رضویه محمد جعفر خادم فی شهر رمضان المبارک 1146 " دیده می ‌شود .

مسیر های تشرف به حرم مطهر
برای تشرف به حرم مطهر آقا علی ابن موسی الرضا ( علیه السلام ) چهار مسیر وجود دارد ؛ از طریق خیابان ‌های شیرازی ، طبرسی ، نواب صفوی ، امام رضا ( علیه السلام ) و شهید اندرزگو . مسیر تشرف ار هر یک از این خیابان‌ ها به شرح زیر است .

1 - مسیر غربی حرم : خیابان شیرازی ـ مبادی ورودی ـ بست شیخ طوسی
از اینجا به بعد از دو مسیر می ‌توانید به حرم مطهر مشرف شوید :
* سمت راست : از طریق صحن جمهوری اسلامی
صحن جمهوری اسلامی > دار الولایه > دار السیاده > دار الحفاظ > حرم مطهر ( از طریق کفشداری 15 و 16 )
* سمت مقابل : از طریق صحن انقلاب اسلامی
صحن انقلاب اسلامی > دار الولایه > دار الشرف > دار الشکر > دار الفیض > توحید خانه > رواق الله وردیخان > دار الضیافه (از طریق کفشداری ‌های 1 تا 6 )

2 - مسیر شمالی حرم : ( پشت سر مبارک ) ، از خیابان طبرسی
تشرف از این مسیر بسیار ساده است و طرفداران زیادی هم دارد . در این مسیر پس از عبور از مبادی ورودی ، از گذرگاه‌‌های زیر بگذرید :
بست شیخ طبرسی > صحن انقلاب > حرم مطهر
وارد صحن انقلاب که شدید به همان ترتیبی که در مسیر غربی و از طریق صحن انقلاب گفته شد ، بروید .

3 - مسیر شرقی حرم : ( پایین پای مبارک ) ، از خیابان نواب صفوی
از طریق خیابان نواب هم پس از عبور از مبادی ورودی ، دو مسیر برای تشرف به حرم مطهر وجود دارد : بست شیخ حر عاملی و صحن آزادی
* بست شیخ حر عاملی > صحن انقلاب > حرم مطهر ( از طریق کفشداری ‌های 1 تا 6 و رواق‌‌های ذکر شده در مسیر غربی )
* صحن آزادی
از صحن آزادی هم دو مکان برای تشرف هست :
صحن آزادی > دار السعاده > گنبد حاتم خانی > حرم مطهر
صحن آزادی > دار لسرور > دار السلام > دار الحفاظ > حرم مطهر

4 - مسیر جنوبی حرم : ( پیش روی مبارک ) خیابان ‌های امام رضا و شهید اندرزگو
در این مسیر پس از عبور از ورودی‌ های باب الرضا ( علیه السلام ) ( خیابان امام رضا ( علیه السلام )) و باب الجواد ( علیه السلام ) ( خیابان شهید اندرزگو یا خسروی نو ) که هر دو به صحن جامع رضوی می ‌رسند ، سه امکان برای تشرف به حرم مطهر وجود دارد :
صحن جامع رضوی > رواق امام خمینی ( قدس سره ) ( که در حال ساخت است )
صحن جامع رضوی > صحن قدس > مسجد گوهرشاد > رواق دار السیاده یا دار الحفاظ > حرم مطهر
صحن جامع رضوی > بست شیخ بهائی > رواق دار الولایه > حرم مطهر ( از طریق کفشداری‌ های 13 و 14 )

هنر های به کار رفته در حرم مطهر
تزیینات حرم
در میان آثار کهن معماری ، معماری آرامگاه‌ ها و آستانه‌ ها به لحاظ وجوه مختلف تزیینی ، از ویژگی‌ های چشمگیری برخوردار است . این بنا ها یک کانون و هسته مرکزی دارند که همان بقعه یا حرم بوده و مرقد امام یا امام زاده‌ ها در آن جای دارد .
روضه منوره امام هشتم ( علیه السلام ) ، بیش از دوازده قرن قدمت دارد و طی این سال‌ ها ، واحد هایی با سبک و شیوه معماری و تزیینی مختلف به هسته مرکزی یعنی حرم افزوه شده است .

به ‌طور کلی ، آثار هنری و تزیینات موجود در حرم مطهر در سه بخش زیر تقسیم بندی می ‌شوند :
بخش ازاره و معرق‌ کاری دیوار بالای ازاره
بخش آینه‌ کاری و مقرنس در حرم مطهر
بخش کتیبه‌ های حرم

در ادامه به ویژگی‌ های هر یک از این بخش ‌ها اشاره می‌ شود .

ازاره‌ ها
ازاره حرم مطهر که آن را همچون حاشیه‌ ای رنگین بر دامن بنا دوخته‌ اند ، از حدود دو متر بالاتر از کف حرم شروع می ‌شود و از چند قسمت تشکیل شده است . ابتدا حاشیه‌ ای کوتاه از سنگ مرمر سفید ، به عرض حدود بیست سانتی متر و بالای آن معرق‌ کاری ، به ارتفاع 92 سانتی متر ، از کاشی ‌های قدیمی ممتاز و نفیس سنجری است . این کاشی‌ های الوان و بسیار ظریف ، به ابعاد هنری منظم و اشکالی شش و هشت گوش ، بزرگ و کوچک و کوکبی شکل ، چند ضلعی و گاه مربع است .
کاشی ‌های ازاره بیشتر با خطوط رقاع ، ثلث و اسلیمی برجسته تزیین شده‌ اند . علاوه بر این ، بر روی بیشتر آن ‌ها آیات و احادیث و کلمات قصار و امثال و اشعاری نیز به خط نسخ قرن ششم و هفتم دیده می‌شود . نوع کاشی‌ ها بسیار ظریف و دارای رنگ‌ های فیروزه‌ ای ، قهوه‌ ای ، لاجوردی ، تغاری و سفید است .
تاریخ ‌های مکتوب بر این کاشی‌ ها عبارت است از : خمس مائه ( 500 هـ .ق . با حذف قسمتی از آن ) . اثنی عشر و خمس مائه (512) ، اثنی عشر و ست مائه (612) ، ستین و سبع مائه (760) و تاریخ 538 هـ .ق .

 

 

نویسنده‌ : عهد عقیق (17/07/1390 - 14:57)
تاریخ انتشار : 17/07/1390 - 14:57

گروه : ميهمان
 
با عرض سلام و خسته نباشید خدمت شما دوست عزیز
احتراماً به استحضار میرساند عده ای از جوانان ولایی وبلاگ نویس و فعال در فضای مجازی بر این شدند تا در آستانه ی سفر با برکت مقام معظم رهبری امام خامنه ای به استان کرمانشاه (موج وبلاگی یاران خورشید) را با کمک شما هموطن عزیز آغاز نماید.
لذا از جنابعالی درخواست میشود تا با مراجعه به وبلاگ http://ahdeaqiq.blogfa.com ضمن امضاء بیانیه و کپی کردن بنرهای آماده شده در وبلاگ یا وبسایت خود ما را یاری نموده و از این موج وبلاگی حمایت نمایید.
التماس دعای خیر



    [پاسخ]  
 

ارسال نظر
 
 نام :
 ایمیل:
 کد امنیتی كد امنيتی
بارگزاری مجدد کد
 کد:



 
 

تعداد بازديدكندگان عزيزسايت تا بحال:


حدیث روز

آرشیو موضوعات

آر اس اس (خبرخوان) سایت
سامانه وبلاگ دهي هدي نت
وبلاگـهـاي سايت هـدي نـت
English-ContentsandThreads
الموضوعات والمباحث العربيه
الصوتيات العربيات
المقالات المتنوعات
الجمهورية الإسلامية
الدين والتاريخ
قضايا العالم
الأخبار
اخبار،روزنامه،راديو،تلويزيون
معرفي سايت ومدير سايت
سرود،دعا،قرآن آنلاين
كتابخانه آنلـايـن هُـدي بـوك
کــتــــا بـهــــا و مـقـــالـات
كتابهای موبايلی هدي
آشنائي با 14معصوم
علماءومشاهير
نرم افزارهاي موبايلي
گالری عكس و تصوير
گالري تصاويرمذهبي
فيلمهاي مذهبي
كتابخانه هُدي
کتابخانه عمومی
کتابخانه پی دی اف
كتابهاي پستي
'گزيده نشريات
گزيده مقالات
گزيده اشعار
احاديث وحكايات
گزيده حكايات
حج وعمره وزيارت
سخنراني ومداحي
گــردشـگــــــري و زيــارت
آشنائي با مشهد
آشنائي باشهرقُم
عتبات عاليات
شهرهاي ايران
مــطـــــالـــب آمــــوزشـی
وب ورايانه
كدهاونرم افزارها
آموزش ومعلومات
د یــنــــی و فـــرهـنـــگـی
وقف،واقف،موقوفات
اهميت نماز
قرآن و تفسير
نهج البلاغه
احاديث وروايات
احكام اسلام
فتاواي مراجع
دعاهاوزيارات
درسهای حوزوی
و قــــــا يــــــــع مــهــــــم
رمضان المبارك
وقايع شمسي
وقايع ميلادي
وقايع قمري
محرم وصفر
تقويم تاريخ
روزشمارانقلاب
گـــــــــــــــو نـــا گــــــــو ن
پيامهاي رهبري
اختلاف افکنها
و اين بارسوريه
طب اسلامي وسنتي
انقلاب وامام خميني
ساعتي با پليس
بهداشت وسلامت
هُشدارهاي پليسي
طنزولطيفه وحكايت
خـانـه و خـانـواده
قصه ومقالات كودكان
فلسطين واسرائيل
مهدي و مهدويت
انقلاب وحكومت
بسيج ودفاع مقدس
انرژي هسته اي
كشاورزي،آب،دام،طيور
خليج هميشه فارس
حــقــــوقـي و قـضـــــائـي
قوانين ومقررات
مقالات حقوقي
نظريات مشورتي
آراءوحدت رويه
اعتيادوموادمخدر
جرم وجرم شناسي
روان روانشناسي
جامعه شناسي
ا د يــان و مــــــــذ ا هــــب
سايتهاي مذهبي
شيعه وتشيع
دين اسلام
د ين مسيحيت
د ين يهو د يت
بابيت وبهائيت
آئين تصوف
آئين و ها بيت
شيطان پرستي
مطالـب و بلا گ هد ي بلـاگ
فهرست مطالب وبلاگ
كتابهاي موبايلي
كتابخانه عمومي
قرآن وتفسير
حديث وروايت
دعا وعبادت
روزه وماه رمضان
سخنرانيهاومداحيها
چهارده معصوم
پرسش وپاسخ
مقررات جزايي
وقايع شمسي1
مقالات حقوقي
وقايع شمسي2
شيعه ومكتب تشيع
رهبرانقلاب
احكام وفتاواي فقها
آموزش احكام جوانان
امامت وولايت
مسلمانان جهان
تبليغات مسيحيان
آئين وهابيت
ايثاروشهادت
هنرمندان ودانش
جامعه وخانواده
فلسفه شرق
انواع مديريتها
گنجينه اشعار1
بهداشت رواني
بهداشت وسلامت
هشدار پليسي
مطالب آموزشي
جوكهاوفكاهيات
آشپزي كدبانو
اينترنت وكودكان
انواع ورزش
هولوكاست چيست
انرژي اتمي
انواع نرم افزار
وبلاگ نويسي
آلبوم عكس
پخش صداوسيما

پایگاههای مذهبی دیگر











آمار سایت

 



بازدیدها:

 

اشتراک ایمیلی

آدرس ایمیل خود را وارد کنید تا آخرین مطالب برایتان ارسال شود.

لطفا بعد از ثبت به ایمیل خود رفته  آنرا تایید کنید.

پربازدیدترین مطالب

لینک های مرتبط

» خدمات پیشرفته طراحی وب سایت و پورتال
» سازمان تبليغات اسلامي
» سايت وزارت بهداشت
» پايگاه اطلاع رساني مدايح(شعرونوحه وسرود)
» درسهاي حوزوي حوزه آنلاين
» درسهاي حوزه علميه قم
» دفترتبليغات اسلامي حوزه علميه قم
» پايگاه اطلاع رساني كارمندان
» سرويس طلبه بلاگ درمشهد
» پايگاه اطلاع رساني بصيرت(حوزه علميه مشهد)
» سيستم پايانه قوه قضائيه
» پرتال جامع قوه قضائيه
» سايت دادگستري خراسان رضوي
» كانون كارشناسان رسمي دادگستري خراسان
» كانون وكلاي دادگستري خراسان
» آستان قدس رضوي
» شوراي اسلامي مشهد
» شهرداري مشهد
» استانداري خراسان رضوي مشهد
» وب سايت تخصصي گردشگري وهتلداري
» سايت هتل ياب براي مسافرين
» ستادتسهيلات سفرهاي كشور
» قیمت روز طلا سکه نقره مس ارز
» اخبارآب وهواي كشور
» اداره كل دامپزشكي خراسان رضوي
» تقويم تاريخ
» پايگاه اطلاع رساني كتابداران
» سايت خبرگذاري حج وزيارت
» سايت لبيك حج
» بانك لينك سايتها ووبلاگها
» لينكستان سايتها ووبلاگها
» حـوزه عـلمـيـه خـراسـان
» سايت حج وزيارت
» بعثه مقام معظم رهبري
» پايگاه اطلاع رساني دفترمقام معظم رهبري
» دفترحفظ ونشرآثارمقام معظم رهبري
» بعثه مقام معظم رهبري درامورروحانيون
» حج وزيارت خراسان رضوي
» زائرين ومديران حج تمتع
» زائران ومديران عمره
» زائران ومديران عتبات عاليات
» ثبت ناه عتبات عاليات
» زائران ومديران سوريه
» اخبارجهان تشيع
» اوقات شرعي مشهد
» مجلس شوراي اسلامي
» رياست جمهوري
» جامعة القرآن الكريم
» سامانه مديريت تبليغات اسلامي
» افق حوزه علميه قم
» مديريت حوزه علميه خواهران
» پيشنهادكاروحرفه
» كاريابي نصروب
» سايت سازمان سنجش كشور

استفاده از مطالب سایت با ذکر منبع بلامانع است